Czy cyfrowy nomad musi płacić składki w każdym kraju, w którym pracuje?

Teoretycznie tak – składki na ubezpieczenie społeczne odprowadza się w państwie, w którym wykonywana jest praca. W praktyce cyfrowi nomadzie płacą składki w kraju, z którym są zawodowo związani lub gdzie prowadzą działalność. Nowe regulacje mają to zmienić.

Kiedy wejdą w życie regulacje dla cyfrowych nomadów w UE?

Komisja Europejska nie pracuje jeszcze nad projektem przepisów, a państwa członkowskie nie rozpoczęły formalnych negocjacji. Polska szacuje, że sprawa będzie się ciągnąć latami.

Jakie są główne problemy z obecnymi regulacjami ubezpieczeniowymi dla pracy zdalnej za granicą?

Pracownik może wypaść z systemu ubezpieczeń społecznych przy częstych zmianach lokalizacji, brakuje wspólnej definicji cyfrowego nomada, a kraje mają rozbieżne interesy dotyczące podziału wpływów ze składek.

Czy praca zdalna z plaży jest legalna w krajach UE?

Legalność zależy od kraju i umowy o pracę. Obecne regulacje nie zabraniają pracy zdalnej z zagranicy, ale nie regulują też jasno kwestii ubezpieczeń społecznych i podatków dla pracowników pracujących z różnych krajów.

Czy Polska wspiera regulacje dla cyfrowych nomadów?

Polska postuluje nowe przepisy, ale najpierw chce wdrożyć nowe regulacje o ubezpieczeniach społecznych wchodzące w życie w bieżącym roku. Polska była przeciwna tym przepisom, bo mogą zaszkodzić firmom wysyłającym pracowników za granicę.

Praca zdalna za granicą w UE. Kiedy będą nowe regulacje?

Unia Europejska pracuje nad regulacjami dla cyfrowych nomadów. Polska postuluje przepisy o ubezpieczeniach społecznych dla pracowników zdalnych.

Cyfrowy nomad łączy pracę zdalną przez internet z ciągłym podróżowaniem po świecie – wystarczy mu laptop i dobre Wi-Fi, by zarabiać z dowolnego miejsca na Ziemi. To zjawisko zyskało na popularności podczas pandemii Covid-19 i dotyczy pracowników takich zawodów jak informatyka czy grafika. Jednak obecne regulacje unijne nie są przygotowane na ten nowy model pracy, a Unia Europejska dopiero teraz zaczyna myślić o zmianach.

Jak obecnie działają ubezpieczenia społeczne dla pracy zdalnej za granicą?

Obowiązująca zasada jest prosta: składki na ubezpieczenie społeczne odprowadza się w państwie, w którym wykonywana jest praca. W teorii oznacza to, że osoba pracująca kilka tygodni z Hiszpanii, następnie z Włoch i Grecji, powinna za każdym razem zmienić system ubezpieczeń społecznych. W praktyce jednak cyfrowy nomada nadal opłaca składki w kraju, z którym jest zawodowo związany lub w którym prowadzi działalność.

Taka sytuacja rodzi poważne problemy. Pracownik może wypaść z systemu ubezpieczeń, a pracodawcy i pracownicy znajdują się w szarej strefie prawnej. Nikt dokładnie nie wie, jakie są ich obowiązki i prawa.

Co proponuje Polska?

Wiceminister rodziny Sebastian Gajewski poruszył temat transgranicznej pracy zdalnej na posiedzeniu ministrów pracy krajów Unii Europejskiej. Polska uważa, że unijne kraje muszą najpierw zacząć stosować nowe przepisy o ubezpieczeniach społecznych, które wejdą w życie w tym roku. Dopiero potem można zająć się nowymi obszarami, takimi jak praca zdalna z zagranicy.

Polska proponuje wyjątek dla obszarów, gdzie brakuje odpowiednich regulacji – właśnie takim obszarem jest transgraniczna praca zdalna. Chodzi o to, by pracownik nie wypadł z systemu ubezpieczeń społecznych i mógł pozostać w jednym systemie mimo wykonywania pracy z różnych państw.

Warto jednak zauważyć, że Polska była przeciwna nowym przepisom o ubezpieczeniach społecznych, bo mogą zaszkodzić firmom wysyłającym pracowników za granicę. Mimo to kraj teraz postuluje dalsze regulacje.

Jakie są główne wyzwania?

Przygotowanie regulacji w obszarze transgranicznej pracy zdalnej napotyka na wiele przeszkód:

Wyzwanie	Opis
Brak projektu	Komisja Europejska nie pracuje jeszcze nad przepisami
Brak negocjacji	Państwa członkowskie nie rozpoczęły formalnych rozmów – dyskusje odbywają się wyłącznie nieformalnie
Definicja	Brakuje wspólnej definicji cyfrowego nomada
Okresy pracy	Konieczne ustalenie, jak długo można pracować z innego państwa bez zmiany systemu ubezpieczeń
Konflikty interesów	Kraje inaczej patrzą na podział wpływów ze składek ubezpieczeniowych
Skala problemu	Liczba pracowników zdalnych pracujących z zagranicy wciąż jest zbyt mała, by temat stał się priorytetem UE

Co to oznacza dla cyfrowych nomadów?

Realiści muszą liczyć się z tym, że zmiany będą przychodzić powoli. Warszawa nie ma złudzeń, że nowe regulacje szybko powstaną. Sebastian Gajewski przyznał, że przygotowanie regulacji może być bardzo utrudnione. Sprawa będzie się ciągnąć latami, a w międzyczasie cyfrowi nomadzie pozostają w szarej strefie prawnej.

Chociaż w mediach społecznościowych praca z plaży czy kawiarni wydaje się powszechna, w rzeczywistości takich przypadków wciąż jest zbyt mało, by temat stał się jednym z priorytetów Unii Europejskiej. To oznacza, że pracownicy zdalni pracujący z zagranicy powinni sami zadbać o zgodność z lokalnymi przepisami podatkowymi i ubezpieczeniowymi, zanim pojawią się ujednolicone regulacje.

Perspektywy na przyszłość

Do czasu wprowadzenia nowych regulacji cyfrowi nomadzie muszą poruszać się w gąszczu różnych krajowych przepisów. Każdy kraj ma inne zasady dotyczące podatków, ubezpieczeń i warunków pracy zdalnej. Dlatego przed wyjazdem warto skonsultować się z doradcą podatkowym lub prawnikiem, aby uniknąć problemów.

Unia Europejska powoli zdaje sobie sprawę, że praca zdalna z zagranicy to nie przejściowy trend, ale nowy model pracy, który będzie się rozwijać. Jednak proces legislacyjny w UE jest powolny, a interesy poszczególnych krajów są rozbieżne. Można spodziewać się, że pierwsze regulacje pojawią się najwcześniej za kilka lat, a pełne ujednolicenie systemu ubezpieczeń społecznych dla cyfrowych nomadów będzie procesem jeszcze dłuższym.