Praca zdalna z Francji a prawo właściwe: wyrok TSUE w sprawie umowy o pracę
Wyrok TSUE z 9.07.2026 pokazuje, kiedy wybór prawa szwajcarskiego w umowie nie chroni pracodawcy. Sprawdź, co oznacza dla pracowników zdalnych.
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 9 lipca 2026 r. wyjaśnia, że w transgranicznej umowie o pracę wykonywanej zdalnie z Francji sam wybór prawa szwajcarskiego nie przesądza o tym, jakie przepisy zastosuje sąd.
Jaka sprawa trafiła przed TSUE?
Spór dotyczył mieszkańca Francji, który od 2007 r. pracował jako dyrektor dla szwajcarskiej spółki Hortis GRC SA. Strony umówiły się, że właściwe będzie prawo szwajcarskie, a praca była wykonywana we Francji. W 2012 r. pracodawca zwolnił go, nie przeprowadzając wcześniej rozmowy i nie wydając pisemnego uzasadnienia. Prawo szwajcarskie nie nakładało takich obowiązków, więc z punktu widzenia umowy zwolnienie mogło być zgodne z przepisami.
Pracownik wytoczył powództwo w sądzie w Paryżu. Sąd ten uznał, że należy stosować prawo francuskie, i zasądził odszkodowanie. Sprawa wróciła jednak na drogę sądową, ponieważ sąd odsyłający zapytał TSUE, czy umowa nie jest silniej związana ze Szwajcarią.
Dlaczego wybór prawa w umowie nie kończy sprawy?
Podstawą prawną jest konwencja rzymska z 1980 r., a konkretnie jej art. 6, którego zasady przeniesiono później do rozporządzenia Rzym I. Reguła jest prosta: strony mogą wybrać prawo właściwe dla umowy, ale ten wybór nie może pozbawić pracownika ochrony przepisów bezwzględnie obowiązujących.
Jeżeli strony nie dokonały wyboru, stosuje się prawo państwa, w którym pracownik zwykle wykonuje pracę. Od tej zasady istnieje wyjątek: gdy umowa jest silniej związana z innym państwem. Trybunał podkreślił, że wybór prawa jest jednym z elementów oceny, a nie formalnym rozstrzygnięciem.
Co wcześniej orzekał TSUE?
Trybunał przypomniał wcześniejszy wyrok w sprawie Schlecker (C-64/12), w którym również wskazano, że przepisy należy interpretować zgodnie z art. 8 rozporządzenia Rzym I. Wnioski z tej linii orzeczniczej są spójne: ochrona pracownika wynika z celu norm, a nie z etykiety nadanej w umowie.
Jak sąd ocenia, które państwo jest najściślej związane z umową?
Sąd krajowy nie może opierać się wyłącznie na jednym elemencie. Musi zbadać wszystkie obiektywne okoliczności zatrudnienia, a następnie porównać, które powiązania przeważają. Poniższa tabela zestawia czynniki wskazane przez TSUE jako istotne.
| Czynnik | Dlaczego ma znaczenie |
|---|---|
| Miejsce zwykłego wykonywania pracy | Wskazuje, gdzie pracownik faktycznie żyje w ramach zatrudnienia |
| Podatek dochodowy | Pokazuje, z którym systemem podatkowym umowa jest powiązana |
| Zabezpieczenie społeczne, emerytalne i zdrowotne | Określa, które państwo odpowiada za świadczenia |
| Sposób ustalenia wynagrodzenia | Ujawnia, na jakich zasadach strony rzeczywiście działały |
| Warunki narzucone jednostronnie | Może świadczyć o słabszej pozycji pracownika |
| Sposób wykonywania umowy po wyborze prawa | Pozwala ocenić, czy zapis w umowie odpowiada rzeczywistości |
Z tego zestawienia wynika praktyczna zasada: liczy się to, jak praca była naprawdę wykonywana, a nie tylko to, co zapisano na pierwszej stronie dokumentu. Trybunał zaznaczył też, że cel norm to ochrona pracownika przez prawo państwa, z którym umowa jest najściślej związana. Ostatecznie TSUE nie rozstrzygnął, który związek jest silniejszy. Ta ocena należy do sądu krajowego.
Jak krok po kroku ocenić swoją umowę zdalną?
- Ustal, gdzie fizycznie wykonujesz pracę na co dzień.
- Sprawdź, w którym kraju odprowadzasz podatek i składki.
- Przeanalizuj, kto ustalał wynagrodzenie i czy warunki były negocjowane, czy narzucone.
- Zwróć uwagę, jak wygląda praktyka po podpisaniu umowy, a nie tylko jej treść.
- W razie sporu skonsultuj się z prawnikiem znającym prawo pracy obu państw.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jeżeli pracujesz zdalnie z innego kraju niż siedziba pracodawcy, nie zakładaj, że klauzula o prawie właściwym zamknie kwestię ochrony. Wyrok pokazuje, że sąd może uznać przepisy państwa, w którym mieszkasz i pracujesz, nawet wbrew zapisom umowy, o ile wskazują na to rzeczywiste okoliczności zatrudnienia.
Dla pracodawców wniosek jest równie ważny: sama formuła w umowie nie zabezpiecza firmy przed sporem. Warto dokumentować, skąd pracownik wykonuje obowiązki, jak rozliczany jest podatek i składki oraz w jaki sposób ustalono wynagrodzenie. Im bardziej spójny jest obraz faktyczny, tym mniejsze ryzyko, że sąd oceni umowę inaczej niż strony zakładały.
Najczęstsze pytania
Czy wybór prawa w umowie o pracę zawsze decyduje o tym, jakie przepisy się stosuje?
Nie. Według wyroku TSUE z 9.07.2026 zapis o prawie właściwym jest tylko jednym z elementów oceny i nie może pozbawiać pracownika ochrony przepisów bezwzględnie obowiązujących.
Co w praktyce oznacza „ściślejszy związek” z danym państwem?
To wskazanie kraju, z którym umowa ma najmocniejsze powiązania. Sąd bada wszystkie obiektywne okoliczności zatrudnienia, a nie tylko treść dokumentu.
Czy miejsce wykonywania pracy we Francji ma znaczenie, gdy umowa wskazuje prawo szwajcarskie?
Tak. Miejsce zwykłego wykonywania pracy nie może zostać pominięte wyłącznie dlatego, że inne elementy umowy wskazują na inny kraj.
Jakie okoliczności sąd powinien uwzględnić przy ocenie umowy zdalnej?
Przede wszystkim opodatkowanie, zabezpieczenie społeczne, emerytalne i zdrowotne, sposób ustalania wynagrodzenia oraz to, czy warunki zostały narzucone jednostronnie.
Kto decyduje, który związek jest silniejszy?
Ostateczną ocenę przeprowadza sąd krajowy. TSUE wskazał kryteria, ale nie rozstrzygnął samej kwestii.
Na podstawie: Gazeta Prawna. Tekst opracowany redakcyjnie.