Chomikowanie urlopów kosztowało państwo 84 mln zł

Państwowe instytucje w Polsce wypłaciły w 2025 roku ponad 84,4 mln zł za niewykorzystane urlopy pracownikom, którzy nie zdążyli wykorzystać przysługujących im dni wolnych. Zjawisko to, określane jako “chomikowanie urlopów”, ujawniła Najwyższa Izba Kontroli i pokazuje systemowe problemy z organizacją pracy w sektorze publicznym.

Skalę problemu pokazują konkretne liczby

Ekwiwalenty za zaległy urlop trafiły do około 4,1 tys. osób zatrudnionych w instytucjach państwowych. Największą grupę stanowili żołnierze zawodowi i funkcjonariusze służb mundurowych — około 2,2 tys. osób otrzymało łącznie 71,7 mln zł z całej puli 84,4 mln zł. To oznacza, że służby mundurowe pochłonęły ponad 85 procent wydatków na ekwiwalenty.

Grupa zawodowa	Liczba osób	Łączna kwota (mln zł)	Średnia na osobę (zł)
Żołnierze zawodowi i funkcjonariusze	2 200	71,7	32 700
Sędziowie i prokuratorzy	31	1,75	56 450
Urzędnicy służby cywilnej	b.d.	b.d.	6 100
Pracownicy cywilni	b.d.	b.d.	5 700

Rekordzista dostał prawie 700 tysięcy złotych

Najwyższe kwoty ekwiwalentów przypadły funkcjonariuszom Policji. Rekordzista otrzymał ponad 680 tys. zł za niewykorzystane dni wolne, a trzech policjantów dostało ekwiwalenty przekraczające 200 tys. zł każdy. Największe wydatki związane z zaległymi urlopami odnotowano w Komendzie Głównej Policji w Warszawie, gdzie na ten cel przeznaczono 12,1 mln zł.

Dla porównania — sędziowie i prokuratorzy, choć stanowili najmniejszą grupę (zaledwie 31 osób), otrzymywali średnio ponad 56 tys. zł na osobę. Żołnierze zawodowi dostali średnio 32,7 tys. zł, podczas gdy urzędnicy służby cywilnej — 6,1 tys. zł, a pracownicy cywilni — 5,7 tys. zł. Dysproporcja jest znaczna i wynika z różnych przepisów regulujących urlopy w różnych grupach zawodowych.

Dlaczego służby mundurowe mogą gromadzić urlopy przez lata?

Funkcjonariusze służb mundurowych podlegają innym przepisom niż pracownicy na Kodeksie pracy. Mogą gromadzić niewykorzystane urlopy przez wiele lat, podczas gdy zwykli pracownicy mają znacznie sztywniejsze terminy na wykorzystanie dni wolnych. Przy odejściu ze służby państwo zobowiązane jest wypłacić funkcjonariuszowi stosowny ekwiwalent za wszystkie zaległe dni. To właśnie dlatego niektórzy funkcjonariusze otrzymali kwoty przekraczające 600 tys. zł — były to urlopy nagromadzone przez wiele lat pracy.

Kontrolerzy NIK wskazują na systemowe problemy

Zdaniem Najwyższej Izby Kontroli skala wypłat świadczy o poważnych problemach z zapewnieniem pracownikom możliwości regularnego korzystania z urlopów. Przyczyną mogą być braki kadrowe, niewłaściwa organizacja pracy oraz niewystarczające egzekwowanie obowiązku wykorzystania dni wolnych.

Kontrolą objęto również wiele instytucji, gdzie stwierdzono uchybienia. W Kancelarii Prezydenta RP dopuszczono do przedawnienia urlopu wypoczynkowego części pracowników, co spowodowało konieczność wypłaty ponad 334 tys. zł. Podobne nieprawidłowości ujawniono w Kancelarii Sejmu oraz Ministerstwie Finansów. W Komendzie Wojewódzkiej Policji w Gorzowie Wielkopolskim jednemu z pracowników nie wypłacono należnego ekwiwalentu za trzy dni urlopu.

Praca zdalna może być jednym z powodów odkładania urlopów

Dr Marcin Wojewódka, radca prawny z kancelarii Wojewódka i Wspólnicy, wskazuje, że jednym z czynników wpływających na odkładanie urlopów może być upowszechnienie pracy zdalnej. W Polsce, w przeciwieństwie do trendu w zachodnich korporacjach, praca zdalna wciąż rośnie w siłę.

Możliwość wykonywania obowiązków z domu pozwala wielu osobom łączyć pracę z codziennymi sprawami, takimi jak wizyty u lekarza, odbiór dziecka z przedszkola czy załatwianie spraw domowych. Przez to pracownicy rzadziej korzystają z krótkich urlopów i zwolnień, a zaległy urlop narasta przez lata. To zjawisko może dotyczyć zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego.

Co to oznacza dla pracowników i budżetu państwa?

Problematyka “chomikowania urlopów” ma dwa wymiary. Po pierwsze, pracownicy, którzy nie wykorzystują przysługujących im dni wolnych, nie mogą się regularnie regenerować, co wpływa na ich efektywność, zwiększa ryzyko błędów i prowadzi do częstszego korzystania ze zwolnień lekarskich. Po drugie, państwo musi wydawać ogromne pieniądze na ekwiwalenty — ponad 84 mln zł rocznie to znaczące obciążenie dla budżetu publicznego.

Najwyższa Izba Kontroli podkreśla, że urlop wypoczynkowy powinien być traktowany nie jako przywilej, lecz jako prawo i jednocześnie obowiązek pracownika. Regularny wypoczynek jest kluczowy dla zdrowia i wydajności pracownika.

Zmiany w prawie pracy od 2026 roku

Od początku 2026 roku zasady rozliczania ekwiwalentów za niewykorzystane urlopy zostaną sprecyzowane poprzez zmiany w Kodeksie pracy. Izba postuluje wprowadzenie zmian systemowych, które ograniczyłyby narastanie zaległych urlopów i związane z nimi wielomilionowe obciążenia dla budżetu państwa.

Zmiany te mogą dotyczyć zarówno sztywniejszych terminów na wykorzystanie urlopów, jak i zmian w przepisach dotyczących służb mundurowych, które obecnie mają znacznie bardziej liberalne zasady gromadzenia dni wolnych. Celem jest wyrównanie szans pracowników na regularny wypoczynek i zmniejszenie obciążenia finansowego dla instytucji publicznych.