Praca zdalna w Polsce: 6% pracowników, ale dynamiczny wzrost

Polska ma wciąż niższy udział pracowników pracujących zdalnie niż średnia Unii Europejskiej, ale w ostatnich latach obserwuje dynamiczny wzrost tego modelu zatrudnienia.

Według danych Eurostatu, z domu zwykle pracuje nieco ponad 6% zatrudnionych w Polsce, podczas gdy średnia dla krajów Unii Europejskiej wynosi prawie 9%. To oznacza, że mimo postępów, Polska wciąż pozostaje poniżej unijnej średniej. Jednak perspektywa zmian, jakie zaszły od czasu pandemii COVID-19, pokazuje znaczący skok w rozwoju pracy zdalnej w naszym kraju.

Finlandia liderem, Rumunia na końcu

Rozkład pracy zdalnej w Europie jest nierówny. Finlandia zajmuje pozycję lidera — ponad 21% pracowników w wieku od 20 do 64 lat zazwyczaj wykonuje obowiązki zawodowe z domu. Niewiele niższy odsetek odnotowano w Irlandii, gdzie regularnie pracuje zdalnie blisko 20% zatrudnionych.

Na drugim biegunie znajdują się kraje takie jak Rumunia i Bułgaria. W Rumunii pracę z domu deklaruje zaledwie 1,3% pracowników, a w Bułgarii 1,4%, co plasuje oba kraje na końcu unijnego zestawienia. Praca zdalna jest znacznie bardziej rozpowszechniona w wielu państwach Europy Zachodniej, takich jak Niemcy czy Francja, zaś mniejszą popularnością cieszy się w części krajów Europy Południowej.

Interesującym spostrzeżeniem jest fakt, że dane nie potwierdzają tezy, iż model pracy zdalnej dominuje we wszystkich państwach nordyckich. Przykładem jest Norwegia, gdzie z domu zwykle pracuje 5,6% zatrudnionych — mniej niż w Polsce.

Kraj	Procent pracowników pracujących zdalnie
Finlandia	21%
Irlandia	~20%
Polska	6%
Norwegia	5,6%
Rumunia	1,3%
Bułgaria	1,4%
Średnia UE	~9%

Co to oznacza: Polska ma potencjał do wzrostu, ale nie powinna bezpośrednio naśladować modelu nordyckiego. Każdy kraj dostosowuje pracę zdalną do swoich warunków gospodarczych, struktury branżowej i preferencji pracowników.

Polska przeszła ogromną zmianę od pandemii

Prof. Jacek Męcina, prawnik i politolog specjalizujący się w prawie pracy, zwraca uwagę, że ocena obecnego stanu rynku pracy powinna uwzględniać perspektywę zmian z ostatniej dekady. — W Polsce po pandemii obserwowaliśmy bardzo dynamiczny wzrost popularności pracy zdalnej. Można powiedzieć, że początkowo rynek nieco się nią zachłysnął, a później nastąpiła racjonalizacja — mówi ekspert.

Wiele firm zrezygnowało z pełnego modelu pracy zdalnej na rzecz pracy hybrydowej lub wprowadziło bardziej precyzyjne zasady jej wykonywania. To naturalny etap dojrzewania rynku pracy.

Jeszcze przed pandemią funkcjonowały przepisy dotyczące telepracy, jednak były one wykorzystywane w bardzo ograniczonym zakresie. Sytuacja zmieniła się radykalnie po 7 kwietnia 2023 roku, kiedy weszła w życie ustawa z 1 grudnia 2022 roku o zmianie Kodeksu pracy. Przepisy na stałe wprowadziły do prawa pracy kompleksowe regulacje dotyczące pracy zdalnej, zastępując dotychczasowe przepisy o telepracy. Dzięki temu zarówno pracownicy, jak i pracodawcy dysponują pełnym wachlarzem możliwości — od pracy wykonywanej całkowicie z domu po model hybrydowy.

Model hybrydowy dominuje na rynku

Prof. Męcina podkreśla, że dziś dominującym rozwiązaniem staje się praca hybrydowa. — Obecnie rynek wyraźnie zmierza w kierunku modelu hybrydowego. Najczęściej spotykanym rozwiązaniem staje się wykonywanie obowiązków przez dwa dni w tygodniu z domu i przez trzy dni z biura — wyjaśnia ekspert.

Dodatkowo przepisy przewidują możliwość korzystania z pracy zdalnej okazjonalnej w wymiarze do 24 dni w roku, co daje pracownikom dodatkową elastyczność bez konieczności przechodzenia na stały model pracy zdalnej. Te rozwiązania dobrze przyjęły się na rynku i nie widać sygnałów, aby przedsiębiorcy mieli istotne problemy z ich stosowaniem.

Czy praca zdalna będzie rosnąć?

Choć w czasie pandemii COVID-19 praca zdalna stała się standardem w wielu branżach, po zniesieniu ograniczeń liczne firmy zaczęły stopniowo przywracać pracę stacjonarną. Nie oznacza to jednak, że model ten przestał się rozwijać. Praca zdalna pozostaje elementem kultury organizacyjnej, która nadal się kształtuje.

Początkowo pracodawcy obawialiśmy się spadku produktywności przy pracy zdalnej. Obawy wynikały w dużej mierze z braku odpowiednich narzędzi do zarządzania zespołami rozproszonymi. Wraz z rozwojem technologii oraz zdobywaniem doświadczeń przez firmy i pracowników efektywność pracy zdalnej będzie rosła. To proces stopniowego dostosowywania się obu stron rynku pracy.

Korzyści dla pracowników, ale z wariantami

Korzyści z pracy zdalnej dostrzegają przede wszystkim pracownicy. Praca zdalna daje większą elastyczność i ułatwia godzenie obowiązków zawodowych z życiem prywatnym. Jednak oczekiwania pracowników wobec miejsca wykonywania obowiązków również ewoluują.

Badania pokazują, że przedstawiciele pokolenia Z nie oczekują całkowitego odejścia od pracy stacjonarnej. Cenią możliwość bezpośredniego kontaktu z zespołem i przełożonymi, dlatego preferują model hybrydowy zamiast pracy wyłącznie z domu. To ważny sygnał dla pracodawców, którzy planują długoterminowe strategie zatrudnienia.

Perspektywy na kolejne lata

Zdaniem prof. Męciny praca zdalna będzie w kolejnych latach stopniowo zyskiwać na znaczeniu, jednak nie należy spodziewać się gwałtownego wzrostu jej popularności. — W dłuższej perspektywie można spodziewać się, że liczba osób korzystających z pracy zdalnej będzie stopniowo rosła. Nie będzie to jednak gwałtowna zmiana, lecz ewolucja rynku pracy, w której elastyczne modele zatrudnienia będą zyskiwać na znaczeniu — podsumowuje ekspert.

Polska ma jeszcze sporo do nadrobienia w porównaniu z liderami europejskimi, ale dynamika zmian w ostatnich latach pokazuje, że rynek pracy w naszym kraju dojrzewa do nowych form zatrudnienia. Kombinacja solidnych regulacji prawnych, rosnącej infrastruktury technologicznej i ewoluujących oczekiwań pracowników tworzy grunt do dalszego, stopniowego rozwoju pracy zdalnej i hybrydowej w Polsce.